Όταν συζητάμε για τη διατροφή των τετράποδων φίλων μας, η πρώτη σκέψη που μας έρχεται στο μυαλό είναι το κρέας. Ξέρουμε πως ο σκυλος μας τρελαίνεται για κοτόπουλο και η γάτα μας για ψάρι, διαβάζουμε πόσο θρεπτικό είναι το κρέας για τα ζώα και συχνά κοιτάμε στις τροφές τους τα συστατικά της ετικέτας, ώστε να επιλέξουμε ένα προιόν που θα έχει το κρέας ή το ψάρι ως πρώτο συστατικό. Είναι όμως τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης η μόνη θρεπτική επιλογή ή υπάρχουν και εναλλακτικές?
Τα φυτικά τρόφιμα (όσπρια, λαχανικά, έλαια,καρποί) είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά. Η διατροφή των ζώων συντροφιάς απαιτεί, μεταξύ άλλων, πρωτείνες καλής ποιότητας, μέταλλα και υδατάνθρακες που προσφέρουν ενέργεια χωρίς να επιβαρύνουν τον οργανισμό με περιττά σάκχαρα και λίπος. Τα όσπρια είναι εξαιρετικό παράδειγμα φυτικού τροφίμου που μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή πρωτείνης πλούσια σε μέταλλα και ιχνοστοιχεία. Ο αρακάς περιέχει ασβέστιο και μαγγάνιο, οι φακές σίδηρο και χαλκό καιτα ρεβύθια μαγνήσιο και κάλιο. Επιπλέον, όλα τα όσπρια περιέχουν άφθονες φυτικές ίνες, που ρυθμίζουν την κινητικότητα του εντέρου, μέσω εξισορρόπησης της χλωρίδας και υποστήριξης της λειτουργίας των περιπρωκτικών αδένων.
Τα όσπρια πρέπει δίνονται σε ένα ζώο στην κατάλληλη μορφή ώστε να τα πέψει, δηλαδή μαγειρεμένα και, σε περιπτώσεις ευαίσθητου πεπτικού συστήματος, πολτοποιημένα. Η χορήγηση τους σε ωμή μορφή δεν προτείνεται, λόγω της παρουσίας του φυτικού οξέος, το οποίο αναστέλλει την απορρόφηση πολλών θρεπτικών συστατικών. Τα όσπρια σε κονσέρβες καλό είναι να αποφεύγονται, λόγω της υψηλής παρουσίας νατρίου, δεδομένου ότι το αλάτι στις κονσέρβες χρησιμοποιείται ως συντηρητικό.
Η μείωση της κατανάλωσης κρέατος και η υιοθέτηση ενός τρόπου διατροφής βασισμένου στις φυτικές πηγές θρεπτικών συστατικών είναι πλέον αρκετά δημοφιλής στη χώρα μας, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι κηδεμόνες να ενδιαφέρονται να ξεκινήσουν μία χορτοφαγική δίαιτα στο κατοικίδιο τους. Το ερώτημα που αυτομάτως προκύπτει είναι εάν είναι εφικτό ο σκύλος ή η γάτα μας να επιβιώσει με μία χορτοφαγική διατροφή και η αντίστοιχη απάντηση εξαρτάται από το είδος του ζώου.
Οι σκύλοι είναι παμφάγα ζώα και μπορούν, υπό προυποθέσεις, να προσαρμοστούν σε μια πλήρη και ισορροπημένη χορτοφαγική διατροφή. Παρόλα αυτά, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή διότι, αν και όλα τα απαραίτητα συστατικά βρίσκονται σε φυτικές πηγές, δεν αξιοποιούνται στο σώμα τους όπως τα αντίστοιχα ζωικής προέλευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα Ω3 λιπαρά οξέα, τα οποία βρίσκονται σε έλαια τόσο ζωικής (ιχθυέλαια) όσο και φυτικής (λινέλαιο) προέλευσης. Οι σκύλοι χρειάζονται τα Ω3 λιπαρά οξέα EPA και DHA, τα οποία βρίσκονται στα ιχθυέλαια (πχ. έλαιο σολομού). Το λινέλαιο είναι πλούσιο στο Ω3 λιπαρό οξύ ALA, το οποίο όμως ο σκύλος δεν μπορεί να το μετατρέψει σε EPA και DHA, ώστε να επωφεληθεί από αυτό.Επομένως, το λινέλαιο δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόλογη πηγή Ω3 λιπαρών οξέων για τους σκύλους.
Στις γάτες, η πλήρης χορτοφαγική διατροφή είναι ακόμα πιο δύσκολη, διότι είναι υποχρεωτικά σαρκοφάγα ζώα και έχουν διατροφικές απαιτήσεις, που καλύπτονται μόνο από ζωικές πηγές. Παραδείγματα είναι η ταυρίνη (η ανεπάρκεια της οποίας μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση ή καρδιακή ανεπάρκεια) το αραχιδονικό οξύ (που είναι απαραίτητο λιπαρό οξύ για τις γάτες) και η βιταμίνη Α. Ειδικότερα για τη βιταμίνη Α, πολύς κόσμος έχει την εντύπωση ότι ένα ζώο μπορεί να τη σχηματίσει και από φυτικές πηγές, όπως,πχ, το καρότο. Πράγματι το περιέχουν το β καροτένιο, που είναι η πρόδρομη ουσία της βιταμίνης Α, όμως ο οργανισμός της γάτας δεν μπορεί να το αξιοποιήσει για να τη συνθέσει. Για αυτό και πρέπει να τη λάβει σε προσχηματισμένη μορφή, δηλαδή βιταμίνη Α (ρετινόλη), έτοιμη για αξιοποίηση από τον οργανισμό. Επίσης, ακόμα και αν ο οργανισμός της γάτας μπορούσε να μετατρέψει το β καροτένιο, πχ, του καρότου, σε βιταμίνη Α, το πιθανότερο είναι το καρότο και πάλι να μην θεωρούταν αξιόλογη πηγή, διότι ως υποχρεωτικά σαρκοφάγο ζώο, η γάτα δεν προβλέπεται να έχει μεγάλη ποσότητα υδατανθράκων στην καθημερινή διατροφή της.
Οι λόγοι για τους οποίους ένας κηδεμόνας ζωου επιθυμεί μία χορτοφαγική δίαιτα για το ζώο του, εκτός από προσωπικοί, πιθανόν να είναι ιατρικοί. Ένα συχνό πρόβλημα υγείας στα κατοικίδια ζώα, και ειδικά στους σκύλους, είναι οι αλλεργίες. Οι αλλεργίες μπορεί να οφείλονται είτε σε περιβαλλοντικά αίτια είτε σε διατροφικά. Στις περιπτώσεις των τροφικών αλλεργιών, δηλαδή των αλλεργιών που οφείλονται 100% σε κάποιο συστατικό της τροφής, ο ένοχος είναι, σχεδόν πάντα, κάποια πρωτεΐνη. Οι πρωτεΐνες που έχουν συνδυαστεί κατά κύριο λόγο με αλλεργίες στα ζώα είναι το κοτόπουλο, το μοσχάρι, το αυγό και το σιτάρι, οι οποίες αποτελούν και συνηθισμένα συστατικά των περισσότερων ζωοτροφών. Για να καταπολεμήσεις αποτελεσματικά μία αλλεργία, πρέπει να αποκλείσεις τον ένοχο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συχνά ή λύση είναι μία χορτοφαγική τροφή, η οποία δεν περιέχει ζωικές πρωτεΐνες.
Εαν κάποιος επιθυμεί να ξεκινήσει χορτοφαγική διατροφή στο κατοικίδιο του, το αρχικό ερώτημα είναι αν προτιμά μία έτοιμη εμπορική βιομηχανοποιημένη τροφή (πχ, ξηρά τροφή ή κονσέρβα) ή μια σπιτική μαγειρευτή τροφή (η ωμοφαγία εδώ, όπως αντιλαμβανόμαστε δεν αποτελεί επιλογή διότι τα κατοικίδια ζώα δεν μπορούν να πέψουν εύκολα τα περισσότερα λαχανικά και φρούτα σε ωμή μορφή). Στην περίπτωση της ξηράς τροφής ή της κονσέρβας, κυκλοφορούν στο εμπόριο αρκετές επιλογές πλήρων χορτοφαγικών τροφών για σκύλους και γάτες. Στην περίπτωση της σπιτικής διατροφής, προτείνεται μόνο για τους σκύλους και οι πηγές πρωτεΐνης που επιλέγονται συνήθως είναι η σόγια (πχ τόφου), οι φακές, ο αρακάς και τα ρεβίθια. Προστίθενται τα υπόλοιπα υλικά (ρύζι, λαχανικά,έλαια κλπ.) και επιλέγονται τα κατάλληλα συμπληρώματα διατροφής. Από εκεί και πέρα, προτείνεται η ιατρική παρακολούθηση του ζώου κάθε 4-6 μήνες, προς αξιολόγηση της θρεπτικής του κατάστασης. Από πλευράς εξετάσεων, οι περισσότερες διατροφικές ελλείψεις αργούν να «φανούν» στο αιματολογικό προφίλ (μπορεί και 2-3 χρόνια), επομένως δεν έχει νόημα να κάνουμε τακτικά ένα πλήρες πακέτο εξετάσεων, για αυτό το λόγο. Όμως, η τακτικη γενική εξέταση των ούρων μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη, διότι η αυξημένη πρόσληψη λαχανικών επηρεάζει το pH (οξύτητα) του ούρου, με αποτέλεσμα να ευνοείται ο σχηματισμός κρυστάλλων και, μετέπειτα – αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα- λίθων.
Εως σήμερα, έχουν διεξαχθεί ορισμένες έρευνες σε σκύλους, σχετικά με την ασφάλεια της μακροχρόνιας κατανάλωσης χορτοφαγικών τροφών. Το 2018, είχε δημοσιευτεί μια έρευνα του FDA (του αντίστοιχου ΕΦΕΤ στην Αμερική) που αφορούσε σκύλους και είχε συσχετίσει περιστατικά διατατικής μυοκαρδιοπάθειας με την κατανάλωση τροφών, στις οποίες το 20% των θερμίδων, και πάνω, προέρχονταν από φασόλια. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει προς το παρόν επίσημο πόρισμα, επομένως αυτό που ισχύει είναι ότι, εφόσον η τροφή είναι πλήρης, ισορροπημένη και ο οργανισμός ανταποκρίνεται καλά σε αυτή (κάτι που μπορούμε να διαπιστώσουμε μέσω της τακτικής παρακολούθησης που αναφέραμε προηγουμένως), δεν υπάρχει κάποια αντένδειξη ως προς την καθημερινή χορήγηση της.
